reisverslag 21

Beste lezers,

Ik vraag me wel eens af of iedereen kleur op dezelfde manier waarneemt. Zou het niet kunnen dat ik een rode jurk waarneem als rood, maar dat een ander persoon diezelfde kleur waarneemt als blauw? Dat de waarneming van kleur dus verschillend is, maar dat het toch wordt gekoppeld aan dezelfde naam omdat dat zo is aangeleerd?

In principe is het niet zo’n heel groot probleem als mensen kleuren op een andere manier waarnemen, zolang ze doormiddel van de aangeleerde namen elkaar maar duidelijk kunnen maken wat ze bedoelen. Shakespear liet Julia tegen Romeo zeggen dat een roos, als je hem een andere naam zou geven, nog steeds even zoet zou ruiken. Toch zullen ze wel moeten afspreken wat die andere naam is. Anders loopt Julia het risico dat (in het geval dat hun verhaal wél positief zou zijn afgelopen) Romeo later op hun trouwdag met een bos lavendel aan was komen zetten omdat de bloemist niet begreep wat hij wilde (en lavendel ten slotte ook erg lekker ruikt).

Voor kleuren, bloemen of andere voorwerpen zijn namen misschien nog enigszins af te spreken (en redelijk gemakkelijk aan te leren in een andere taal), maar naast al deze gemakkelijk aan te leren woorden begint een grijs landschap van woorden en zaken die veel moeilijker goed te begrijpen zijn. Gezellig? Mooi? Geduld? Allemaal woorden die ruimte over laten voor eigen interpretatie. In het Kirundi bestaan de twee woorden kurindira en kwihangana. Voor mij betekenen ze eigenlijk hetzelfde: wachten. Maar voor Burundesen is dat niet het geval (als ik de uitleg goed heb begrepen in ieder geval…). Kurindira is een vriendelijke manier van wachten, even geduld hebben zonder dat je echt veel moeite hoeft te doen. Bij kwihangana moet je moeite doen om te wachten: als je bijvoorbeeld berehonger hebt, maar het eten is nog niet klaar.

Als ik in het Kirundi met iemand praat kost het me steeds minder moeite om diegene goed te begrijpen. Ik ken nog steeds niet alle woorden, uitdrukkingen* en nuances, maar het gaat steeds beter. Toch gebruik ik mijn Kirundi alleen in situaties waar miscommunicatie of de gevolgen van misinterpretatie minimaal zijn. Huis-, tuin- en keukenonderwerpen dus.

Woorden worden namelijk steeds vaker ingezet als propaganda. Begroetingen, grapjes en zelfs het gebruik van een bepaalde taal (Kirundi, Kinyarwanda, Kiswahili, Frans of Engels) worden steeds meer onderdeel van een politieke identiteit. De betekenis is niet altijd wat het lijkt. Kortom, de uitdaging om Kirundi te leren heeft zich uitgebreid met de opdracht om een neutrale vorm van Kirundi te spreken. Ingewikkeld, want woorden worden soms door mensen verschillend uitgelegd. Betekent ‘gukora’ wel echt ‘werken’? En betekent ‘kumesa’ ‘wassen (van kleding)’ of toch eerder ‘overwinnen’? Een verwarrend geheel voor een buitenstaanders als ik.

Naast taalgebruik op straat worden er door de media diverse standpunten gepropageerd. Dat daarbij soepel wordt omgegaan met de waarheid is misschien niet geheel verrassend en blijkt onder andere uit een website waarop iemand liet zien hoe verschillende foto’s die op twitter en whatsapp circuleerden waren gemanipuleerd met behulp van Photoshop. Voor de gemiddelde Nederlander geen hele grote verrassing, maar in Burundi heeft een groot deel van de bevolking geen idee van de mogelijkheid tot manipulatie van foto’s**.

Steeds weer worden we eraan herinnert om alert te zijn op alles wat wordt we zeggen, interpreteren of doen. Het is wel een beetje te vergelijken met de rolbanden op Schiphol waarop een automatische stem blijft zeggen ‘mind your step’. Pas op dat je niet struikelt over geruchten, of valse informatie. Af en toe best wel vermoeiend. Maar het is wel deze context dat ik het verschil tussen kurindira en kwihangana begin te begrijpen. Geduld kan ik in ieder geval wel gebruiken…

Groetjes,
Sanne

Ps. De tekening ditmaal van een tafereel dat ik al tijden graag een keertje wilde vastleggen: Vrouwen die was van de waslijn halen, dat gelijk opvouwen en dan op hun hoofd opstapelen tot ze klaar zijn en dus meteen de hele stapel in de kast kunnen leggen. Lekker efficient.

*Een recentelijk geleerde uitdrukking: ‘ndakurya umutima’, oftewel: ‘ik ga je hart opeten’. Geen kannibalistische neiging maar toch een dreigement om iemand aan te sporen zijn best te doen.

**Voor de kinderen waarmee ik samenwoon heb ik een aantal Pixar kinderfilms meegenomen, ontzettend leuk vindt iedereen: toch heb ik al meerdere keren (ook van volwassenen) een opmerking gehoord waaruit bleek dat ze dachten dat het om echte, gefilmde mensen ging (random extra informatie: Disney’s Jungle Book is de grote favoriet vanwege de leuke liedjes en actie).